Hellirinn G.M.
Hvort vakir þú, andi hins útlæga manns, „Þei-þei; ég er sálin. En hafðu' ekki hátt,
sem áður frá byggðum var hrakinn? því háreysti allt er hér bannað.
Hvort stendurðu' á verði við hauskúpu hans, En bón þína get ég ei gert, því er ver;
sem hvílir hér skinin og nakin? við gætum ei skilið hvort annað.
Hve hljótt og hve dimmt og hve hráslagakalt Því fyrst verður sál þín að samþýðast mér. -
er hér undir eldsteyptum dröngum. En sérðu' ekki djúpið hið auða
Þó finnst mér sem heyri ég andvarpað hljótt og myrka og breiða, sem milli vor gín,
í hellisins hvelfingargöngum. sem milli hins lifanda' og dauða?
Ég fálma mig áfram. - Mér finnst líkast því, Nei, - þú verður áður að aðhafast það,
sem frost gegnum æðar mér streymi; sem æru og sóma þig sneyðir
mér finnst líka allstaðar umhverfis mig og fær þínum ástvinum hugstríðs og harms
sé eitthvað svo kynlegt á sveimi. og hamingjuvon þeirra deyðir.
Ég veit þú ert sál eða svipur, en þó Og þú verður áður að heyra það hróp
ég sízt vil mér undan þér forða. frá hópnum, sem móti þér stígur,
Ég bið þig að koma og birtast mér hér, og sjá þar frá sérhverju auga þá ör,
ég bið þig að taka til orða. sem eitruð í gegnum þig smýgur.
Ég veit, að þú geymir hans leyndasta líf,- Og þú verður áður að þola þann hlekk,
og lærdómsríkt væri að kanna þótt þrengi' hann að beini og skinni,
hans hrellingar, vonir og hatur og þrá og læra að kyssa með hógværð og hægð
og huga til guðs og til manna. þær hendur sem loka þig inni.
Þótt farið sé víða, svo fáir sem hann Og þú verður áður að þekkja hann rétt,
nú finnast í byggðunum öllum; sem þykist þér „kenna" og „fræða"
því eigi að fræðast um útlagans kjör, og talar um helvíti, sorgbitna sál
er einmitt að leita á fjöllum. og samviskubit þitt að græða.
Því bið ég, þig, andi kom fram á minn fund, Þú verður að þekkja það allt, já, allt,
svo færi mér gefist að skilja unz að þér svo biturt það þrengir,
þitt líf og þitt eðli, þitt umliðna starf, að hamstola mölvar þú hlekk hvern um þvert
já, allt það, sem myrkrin nú dylja. og hurðirnar lokuðu sprengir.
Já, láttu mig skilja þig, skilja þig vel, Og þá muntu fælast hinn fegursta dag
og skýr mér þín leyndustu fræði, og formæla sólinni björtu
því ég ætla síðar að syngja þau fram og grafa þig sjálfan og allt sem þú átt,
í sveitum í dálitlu kvæði. í undirdjúpsmyrkrunum svörtu.
Og þá muntu sjá, hversu sárt þetta er,
er sækist þú eftir að kanna:
að heyja að ending sitt andlátsstríð
í útskúfun guðs og manna -."
Grettisbæli Jónas Hallgrímsson
1.
Ég stari út yfir storð og mar;
á steini eg sit, þar sem byrgið var,
og hallast að hrundum þústum.
Ég lít í kring yfir kot og sel,
yfir kroppaðar þúfur, blásinn mel,
og feðra frægðina í rústum.
2.
Og hálfgleymdar sagnir í huga mér
hvarfla um það, sem liðið er,
og manninn sem hlóð þetta hreysi.
Mér er sem ég sjái hið breiða bak
bogna og reisa heljartak
í útlegð og auðnuleysi.
3.
En einkum er mér sem ég heyri hljóm
af hreinum og djúpum karlmannsróm
í dýrri og duldri bögu.
Þau orð og þau svör, – þeim ann ég mest,
öflug og köld – þau virði ég best
í Grettis göfugu sögu.
4.
Hann ætíð var gæfunnar olnbogabarn,
úthýstur, flæmdur um skóg og hjarn,
en mótlæti mannvitið skapar.
Það kennir, að réttur er ranglæti, er vann, –
og reyndi það nokkur glöggvar en hann;
að sekur er sá einn, – sem tapar?
5.
Hans lund var blendin og bitur hans hjör,
og beisk voru líka öll hans kjör,
því er hann nú góður genginn.
En áður en skráð var hann æviskeið,
áður en fjörbaugsmanninn leið,
þá unni honum fár – eða enginn.
Fjalla Eyvindur Stefán Finnsson
Langt fyrir vestan vöð
er var við jökulfjörð
og vörðuð rakin röð
að rúst við grýttan svörð.
Þar hylur krossinn hvönn
á hvílu við kalda strönd.
Því ótti , boð og bönn
báru þig um eyðilönd.
Hér beiðst þú þreyttur þess
að þiggja kirkjuleg.
En harður helgur sess
hlýddi á annan veg.
Þótt gríma guðs sé væn
hún gleymdi fornum sið
að færa föllnum bæn
og flóttamanni grið.
Ofar en efstu grös
utar en fjarstu grunn.
Og hæðst á hamra snös
og hátt við bæna brunn.
Hún beið og vakti við
veröld er laut að þér.
Vonin sem hlið við hlið
hér gengur enn með mér.
Beljandi brimið er
brattlendið mörgum raun.
Þrýtur mig þreyttan hér
Þolið við úfið hraun .
Glittir í gamla tótt
gróna við lítið fell.
Hverfur að húm og nótt
heyri ég hófaskell.